Londonun ICE birjasında keçirilən ticarətin yekunlarına əsasən, “Brent” markalı neft üzrə sentyabr fyuçerslərinin qiyməti 97,07 ABŞ dolları (+3,19%), Nyu-York NYMEX əmtəə birjasında isə “WTI” markalı neft üzrə avqust fyuçerslərinin qiyməti 89,01 ABŞ dollarına (+2,51%) yüksəlib.
ABŞ-ın bazar ertəsi İranda hərbi əməliyyatları bərpa etməsindən, İranın isə öz növbəsində qonşu ölkələrə zərbələr endirməsindən sonra neft qiymətləri bu gün də intensiv artımını davam etdirib. “Brent” markalı neft üzrə sentyabr fyuçerslərinin qiyməti əvvəlki bağlanış səviyyəsi ilə müqayisədə 4,14% yüksəlib. Bazar ertəsindən etibarən enerji daşıyıcılarının qiymətləri təxminən 8% artıb.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) daha əvvəl aylıq hesabatında təqdim etdiyi qiymətləndirmələrə görə, iyun ayında qlobal neft təklifi sutkada 4,1 milyon barel artaraq 98,8 milyon barelə çatıb. Artım İran və ABŞ arasında atəşkəsə dair çərçivə sazişinin imzalanmasından sonra Hörmüz boğazında gəmiçiliyin bərpası ilə əlaqədar olub.
Bununla belə, neft emalı sutkalıq cəmi 1,5 milyon barel artaraq 79,2 milyon barelə çatıb və ötən ilin iyun ayı ilə müqayisədə sutkalıq 6 milyon barel aşağı olub. IEA-nın məlumatına görə, emalın artımı qismən Asiya neft emalı zavodlarının fəaliyyəti hesabına baş verib, Yaxın Şərqdəki ixracyönümlü zavodlar isə hələ də fəaliyyətlərini bərpa etməyiblər. Bu səbəbdən neft-qaz şirkətləri NEZ-lərin yüklənmə səviyyəsini hədəflənən 80–84%-ə qaytarmaq üçün təmir işlərini sürətləndirməyə və kapital xərcləri üzrə planlarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur olurlar. GMI-nin məlumatına əsasən, qlobal neft emalı bazarının həcmi 7,2 trilyon ABŞ dollarını ötür və Asiya-Sakit okean regionunun inkişaf etməkdə olan bazarlarının təsiri ilə sabit artımını davam etdirir.
Bununla yanaşı, Çin İranla münaqişə fonunda idxalın azalmasını kompensasiya etmək məqsədilə neft emalının həcmini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. Asiya üzrə neft emalı zavodları da xam neftə çıxışın məhdud olması səbəbindən istehsalı azaltmağa məcbur qalıblar.
ABŞ-dan xam neft və neft məhsullarının ümumi ixrac həcmi də azalmağa başlayıb, çünki neft emalı zavodları artan daxili tələbatı ödəməyə çalışırlar. Həftəlik ixrac ötən həftə sutkada 10,7 milyon barelə qədər düşüb. Bu, aprel ayında qeydə alınan rekord – sutkada 14,2 milyon barel göstəricisindən sonra mart ayından etibarən qeydə alınan ən aşağı səviyyədir.
Daxili ehtiyatların azalması və yanacağa yay mövsümündə tələbatın pik həddə çatması şəraitində ABŞ-ın dünya bazarını əlavə tədarüklərlə təmin etmək imkanları getdikcə daha məhdud görünür. Digər tərəfdən, xammal çatışmazlığı yaşayan Asiya və Yaxın Şərqdəki istehsal gücləri yüksək qiymətlər fonunda ya aşağı emal marjası ilə üzləşə bilər ki, bu da investisiyaların azalmasına səbəb olacaq, ya da bu ölkələrin iqtisadiyyatlarının yüksək neft qiymətlərinə uyğunlaşma imkanları məhdudlaşacaq.
Bu amillər ABŞ-da ehtiyatların tükənməsi və neft məhsulları çatışmazlığı ilə birlikdə ilkin enerji daşıyıcılarına olan tələbatı azalda və ya tarazlaşdıra, iqtisadi artım üzrə proqnoz göstəricilərinin aşağı salınmasına gətirib çıxara bilər. Karbon izinin azaldılması və ətraf mühit müdafiəçilərinin tələblərinin qarşılanması baxımından bu vəziyyət müsbət qiymətləndirilsə də, qeyd olunan amil xüsusilə inkişaf etməkdə olan bazarlarda iqtisadi artımı məhdudlaşdıra, eyni zamanda enerji bazarının daha da şaxələndirilməsi və karbohidrogen ticarətinin regional xarakterinin güclənməsi ilə nəticələnə bilər.
Bununla yanaşı, qazın qiymətləri də neftin ardınca artır və rekord hədlərə çatır. Niderlanddakı ICE (TTF) habında təbii qaz üzrə avqust fyuçerslərinin qiyməti geosiyasi gərginlik fonunda 1 000 kubmetr üçün 756 ABŞ dollarını (və ya təxminən 1 MVt·saat üçün 63 avronu) ötüb.
“NYMEX” birjasında isə təbii qaz üzrə birja qiymətləri (CFD) 1 MMBtu (bir milyon Britaniya istilik vahidi) üçün 2,96 ABŞ dolları səviyyəsində ticarət olunur. Bu, təxminən 1 000 kubmetr üçün 105,9 ABŞ dollarına bərabərdir. Avropa bazarı ilə müqayisədə qiymət fərqi isə qiymətqoyma mexanizmlərindəki fərqlərlə izah olunur.