Azərbaycan-Türkiyə-Gürcüstan
Azərbaycanın uzunmüddətli strateji tərəfdaşları olan Türkiyə və Gürcüstana səfərlər Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin aprel-may aylarında gündəliyinin əsas istiqamətlərindən olub.
Aprelin 6-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Tbilisidə Gürcüstan Prezidenti Mixeil Kavelaşvili ilə təkbətək görüş keçirib. Görüş zamanı, xüsusilə, Azərbaycan və Gürcüstan tərəfindən birgə həyata keçirilən nəqliyyat və enerji layihələrinin əhəmiyyəti vurğulanıb, onların strateji və iqtisadi rolu qeyd olunub. İkitərəfli zirvə görüşündə, həmçinin, Azərbaycan və Ermənistanın Cənubi Qafqazda sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsindəki rolu vurğulanıb.
Gürcüstana səfəri çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze ilə də görüşüb. Görüşün yekunlarına dair İ. Kobaxidze bildirib ki, qlobal geosiyasi dəyişikliklər bütövlükdə Qara dəniz və Cənubi Qafqaz da daxil olmaqla, Orta Dəhlizin strateji məkan kimi əhəmiyyətini daha da artırır. Asiya ilə Avropanı birləşdirən körpü kimi ölkələrimiz nəqliyyat infrastrukturunda mühüm rol oynayır. Bu baxımdan, biz nəqliyyat-logistika infrastrukturunun inkişafına və modernləşdirilməsinə xüsusi əhəmiyyət veririk. "Gürcüstan və Azərbaycan beynəlxalq enerji və nəqliyyat layihələrində etibarlı və məsuliyyətli tərəfdaş olduğumuzu dəfələrlə sübut edib. Cənubi Qafqaz ölkələri arasında əməkdaşlıq bütün region üçün yeni perspektivlər açır", - deyə Gürcüstan hökumətinin başçısı qeyd edib.
Prezident İlham Əliyev isə öz növbəsində Gürcüstan-Azərbaycan münasibətlərinin bundan sonra da inamla inkişaf edəcəyinə əminliyini ifadə edib. "Cənab Baş nazir qeyd etdiyi kimi, hər zaman bir-birimizin ərazi bütövlüyünü, suverenliyini, sərhədlərimizin toxunulmazlığını dəstəkləmişik, dəstəkləyirik və dəstəkləyəcəyik.", - deyə dövlət başçısı bildirib.
İ. Əliyevin sözlərinə görə, iki ölkə iqtisadi sahədə böyük uğurlar əldə edib, ötən il ticarət dövriyyəsi 800 milyon dolları ötüb və cari ilin birinci rübündə də artım kifayət qədər yüksək olaraq qalıb. "Belə gedərsə, biz bəlkə də ilin sonuna qədər bir milyard rəqəminə də çatacağıq. Qeyd etdiyim kimi, Gürcüstanda mövcud olan çox müsbət sərmayə iqlimi Azərbaycan investorlarını da həvəsləndirir və bu günə qədər Azərbaycan tərəfindən Gürcüstan iqtisadiyyatına 3,7 milyard dollar sərmayə qoyulmuşdur. Biz bu gün həm Azərbaycan, həm də Gürcüstan üçün yeni investisiya layihələri haqqında fikir mübadiləsi aparmışıq və nə vaxtsa üçüncü ölkələrə də birgə sərmayə qoyuluşu nəzərdə tutula bilər", - deyə Prezident İlham Əliyev bildirib.
"Azərbaycan uzun illərdir enerji sektorunda bir çox ölkələrin enerji təhlükəsizliyini gücləndirən addımlar atır. Bu gün Azərbaycan qazı 16 ölkəyə ixrac olunur. Lakin bu ixrac hələ də Gürcüstandan başlayır və Gürcüstan burada ilk ölkədir. Azərbaycan nefti və qazı dünya bazarlarına Gürcüstan vasitəsilə ixrac olunur, Xəzər dənizinin şərq sahilindən hasil edilən neft resursları isə Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçməklə nəql edilir. Mövcud infrastruktur barədə kifayət qədər danışmışıq. Bütün bu infrastruktur diqqət mərkəzindədir və Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri artıq 20 ildir ki, uğurla fəaliyyət göstərir. Bundan sonra Cənub Qaz Dəhlizi də reallaşdırıldı və bu gün bu infrastruktur, əslində, geniş bir ərazi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Daha sonra biz bu dəhlizlər vasitəsilə nəqliyyat dəhlizləri yaratdıq və bu gün nəqliyyat dəhlizlərinin genişləndirilməsi istiqamətində işlər aparılır. Orta Dəhliz Azərbaycan və Gürcüstandan keçir. Bu, bizim əsas nəqliyyat arteriyamızdır və onun genişləndirilməsi üçün əlavə səylər göstərilir və göstəriləcək", - deyə dövlət başçısı vurğulayıb.
Aprelin 16-17-də İ. Əliyev Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dəvəti ilə 5-ci Antalya Diplomatiya Forumunda iştirak edib. Forumun işində, həmçinin, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, Qətər Əmiri Şeyx Təmim bin Həməd Al Tani, Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif, Sloveniyanın Prezidenti Nataşa Pirts-Musar, Şimali Makedoniyanın Prezidenti Qordana Silyanovska-Davkova, Moldova Prezidenti Maya Sandu, Suriya Prezidenti Əhməd Əş-Şara, Burundi Prezidenti Evarist Ndayişimiyye, Konqo Demokratik Respublikasının Prezidenti Feliks Çisekedi, Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyətinin sədri Denis Beçiroviç, Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze və digər nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri iştirak ediblər.
Aprelin 17-də Antalyada Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Moldova Respublikasının Prezidenti Maya Sandu ilə görüşüb. Görüşdə Azərbaycan-Moldova münasibətlərinin perspektivləri müzakirə olunub, ikitərəfli əlaqələrin inkişafı vurğulanıb, həmçinin müxtəlif səviyyələrdə qarşılıqlı səfərlərin əməkdaşlığımızın genişləndirilməsində rolu qeyd olunub. Ölkələrimiz arasında enerji sektorunda əməkdaşlıq üçün geniş imkanların olduğu vurğulanıb. Moldovanın enerjiyə xüsusilə ehtiyac duyduğu dövrdə Azərbaycanın göstərdiyi dəstək bir daha yüksək qiymətləndirilib.
AZƏRTAC-ın məlumatına görə, daha sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Antalyada Suriya Ərəb Respublikasının müvəqqəti prezidenti Əhməd Əş-Şara ilə görüşüb. Enerji sektorunda əməkdaşlığın əhəmiyyətinə toxunularkən, Türkiyə ərazisindən Azərbaycan qazının Suriyaya ixracı layihəsinin həyata keçirilməsinin əhəmiyyəti, eləcə də bunun Suriyanın enerji təhlükəsizliyinə və ölkənin ümumi inkişafına töhfəsi qeyd olunub.
Aprelin 17-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Antalyada Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin Prezidenti Tufan Erhürman ilə görüşüb. Azərbaycan Prezidenti ölkəmizin hər zaman Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətini dəstəklədiyini bildirib və göstərilən dəstəyin gələcəkdə də davam etdiriləcəyini vurğulayıb.
Söhbət zamanı cari ilin aprel ayında Bakıda Azərbaycan parlamentinin, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti Məclisinin dostluq qruplarının 3-cü görüşünün keçirilməsinin əhəmiyyəti qeyd olunub.
Azərbaycanın Şimali Kiprlə əməkdaşlığının Azərbaycan-Türkiyə-Şimali Kipr üçtərəfli formatında həyata keçirildiyi nəzərə alınaraq, görüşdə Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin Türk Dövlətləri Təşkilatında müşahidəçi qismində iştirakının əhəmiyyəti vurğulanıb, həmçinin bir sıra sahələrdə əməkdaşlıq məsələləri ətrafında müzakirələr aparılıb.
Qazaxıstan – Rusiya – Tacikistan – Monqolustan – Türkiyə
Aktiv regional gündəm dünya geosiyasi arenasında qlobal oyunçular olan Xəzəryanı region və Şimal-Şərqi Asiya ölkələrinə Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin səfərləri zamanı əsas tendensiyaya çevrilib.
Belə ki, mayın 9-da Moskvada Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşüb. Görüş zamanı dövlət başçıları Rusiya liderinin may ayının sonunda Qazaxıstana nəzərdə tutulan dövlət səfəri ərəfəsində ikitərəfli gündəliyin geniş spektrini müzakirə ediblər.
Qazaxıstan Prezidenti xüsusilə qeyd edib ki, iki ölkə arasında qarşılıqlı fəaliyyət yüksələn xətt üzrə inkişaf edir və bütün istiqamətlərdə dinamik xarakter daşıyır. O bildirib ki, son 5 il ərzində Rusiya Qazaxıstan iqtisadiyyatına əsas investorlardan biri olaraq qalır.
"Ticarət uğurla inkişaf edir. Cari ilin yekunlarına əsasən, proqnozlara görə, biz inamla 30 milyard dollar həddini keçəcəyik. Bu, yaxşı göstəricidir", – deyə Kasım-Jomart Tokayev bildirib.
Öz növbəsində Vladimir Putin iki dövlət arasında münasibətlərin möhkəmləndirilməsində Kasım-Jomart Tokayevin şəxsi töhfəsini xüsusi qeyd edib.
Aprelin 21-də Prezident Kasım-Jomart Tokayev Regional Ekoloji Sammitdə və Aral dənizinin Xilasetmə Beynəlxalq Fondunun təsisçi dövlətlərinin başçılarının Şurasının iclasında iştirak etmək üçün Astanaya gələn Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmonla görüşüb.
Dövlət başçıları Qazaxıstan-Tacikistan münasibətlərinin mövcud vəziyyətini və inkişaf perspektivlərini müzakirə edərək, iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinin daha da yüksəldilməsi barədə razılığa gəliblər. Görüş zamanı ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq, eləcə də su-enerji sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilib.
Görüş iştirakçıları daha əvvəl ən yüksək səviyyədə əldə olunmuş bütün razılaşmaların tam şəkildə həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar. Kasım-Jomart Tokayev və Emoməli Rəhmon, həmçinin regional və beynəlxalq gündəmin aktual məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar.
Monqolustan Prezidenti Uxnaaqiyn Xurelsuxun Astanaya səfərini də xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu səfər Qazaxıstan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki Monqolustan ölkə üçün mühüm regional tərəfdaş və mehriban qonşudur.
"Biz siyasi, iqtisadi, mədəni-humanitar və digər sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyəti bundan sonra da genişləndirmək barədə razılığa gəldik. Ötən il Qazaxıstanla Monqolustan arasında ticarət dövriyyəsi 130 milyon dolları ötüb və 7,7 faiz artıb.
Bununla belə, ölkələrimizin iqtisadi potensialı mövcud göstəriciləri dəfələrlə artırmağa imkan verir. Buna görə də yaxın perspektivdə əmtəə dövriyyəsinin həcmini 500 milyon dollara çatdırmaq niyyətindəyik. Bu məqsədə nail olmaq üçün tədarüklərin nomenklaturasının genişləndirilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın qarşısını alan maneələrin ardıcıl şəkildə aradan qaldırılması tələb olunur.
Təxminən bir ay əvvəl Qazaxıstanın ticarət missiyası Monqolustana səfər edib və səfər çərçivəsində iqtisadi əməkdaşlığın şaxələndirilməsi üzrə bir sıra təkliflər irəli sürülüb. Qazaxıstan Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə Monqolustan arasında müvəqqəti ticarət sazişini ratifikasiya edib ki, bu da dövlətlərimiz qarşısında geniş imkanlar açır", – deyə o qeyd edib.
Qazaxıstan Prezidentinin sözlərinə görə, danışıqların əsas mövzularından biri tranzit-nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi olub.
"Aydındır ki, gələcəkdə Qazaxıstan – Monqolustan avtomobil magistralının istifadəyə verilməsi ticarət əlaqələrinə güclü təkan verəcək, onun tranzit potensialı isə qonşularımıza da nəzərəçarpacaq fayda gətirəcək", – deyə Kasım-Jomart Tokayev bildirib.
Öz növbəsində Uxnaaqiyn Xurelsux keçirilən danışıqları, eləcə də iki ölkə arasında formalaşmış strateji tərəfdaşlıq və əməkdaşlığı yüksək qiymətləndirib.
Beləliklə, enerji və nəqliyyat gündəliyi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin səfərlərinin əsas mövzularına çevrilib. Hindistanla Atlantik okeanı arasında yerləşən strateji hövzənin mərkəzində qərarlaşan Xəzəryanı ölkələr əməkdaşlıq və mehriban qonşuluq siyasətini getdikcə daha aydın şəkildə önə çıxarırlar. Bu siyasətin mərkəzində isə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat əlaqələrinin qarşılıqlı tamamlayıcılığı və regionun iqtisadi bütövlüyü dayanır.
Aprelin 17-də Prezident Kasım-Jomart Tokayev Antalya Diplomatik Forumunun "Mapping Tomorrow, Managing Uncertainties" adlı panel sessiyasında iştirak edib. Tədbirin moderatoru Türkiyə Respublikası Parlamentinin deputatı, keçmiş xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu olub.
Qazaxıstan Prezidenti 2026-cı ildə dünya ictimaiyyəti qarşısında dayanan və yaxın perspektiv üçün beynəlxalq gündəmi formalaşdıran əsas tendensiyalar və çağırışlarla bağlı baxışlarını bölüşüb. Qazaxıstan Körfəz ölkələri ilə həmrəyliyini ifadə edib.
"Biz bütün dövlətləri strateji təmkin nümayiş etdirməyə və hərbi əməliyyatları dayandırmağa çağırdıq. Bu münaqişənin mənfi nəticələrini hamı öz üzərində hiss etdi. İlk növbədə iqtisadiyyat ciddi zərər gördü.
Bu gün hamı Hörmüz boğazında gəmilərin sərbəst hərəkətindən danışır. Lakin nəzərə almalıyıq ki, münaqişədən əvvəl bu dəniz dəhlizi azad ticarət üçün açıq idi. Buna görə də problemin mahiyyətinə diqqət yetirməliyik.
Problemin mahiyyəti nüvə texnologiyalarının və nüvə silahlarının yayılmasından ibarətdir. İran ətrafındakı münaqişədən söhbət gedərkən bu məsələ danışıqların əsas mövzusu olmalıdır.
Lakin hazırda biz qlobal ticarət məsələlərinin müzakirəsinə keçmişik. Bütün bunlara baxmayaraq, qlobal ticarət artır. Təkcə ötən il artım 2,5 faiz təşkil edib. Deməli, dünyada ticarətlə bağlı vəziyyət o qədər də pis deyil. Lakin ticarətin keyfiyyəti və məzmunu böyük problemdir", – deyə Kasım-Jomart Tokayev bildirib.
Prezident BMT-nin islahatına məsuliyyətlə yanaşmağa çağıraraq, Təşkilatda böhranın səbəblərindən birinin Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərinin mövqeyi olduğunu bildirib.
Kasım-Jomart Tokayev, həmçinin Qazaxıstan, Türkiyə və digər ölkələrin aid olduğu, sözdə orta dövlətlərin mühüm və müsbət rolunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu ölkələr Təhlükəsizlik Şurasında təmsil olunan böyük dövlətlərlə müqayisədə daha yüksək məsuliyyət nümayiş etdirirlər. Dövlət başçısı qeyd edib ki, təəssüf ki, böyük dövlətlər bir sıra hallarda əsas qlobal problemlərin həllini bloklayırlar.
Kasım-Jomart Tokayev süni intellektin beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətinə təsirinin öyrənilməsinə çağırıb və qlobal təşkilatın köklü şəkildə islahat edilməsinin zəruriliyini vurğulayıb.
Türkmənistan – Rusiya – Qazaxıstan
"Rusiya – İslam dünyası: KazanForum 2026" XVII Beynəlxalq İqtisadi Forumu mayın 12–17-də Kazanda keçirilib və 103 ölkədən rekord sayda iştirakçını bir araya gətirib. Əsas nümayəndə heyətləri arasında Əfqanıstan hökumətinin nümayəndələri, Tacikistanın Baş naziri, Misir və Malinin nazirləri, eləcə də Rusiyadan olan iştirakçılar yer alıb.
Tədbirdə iştirak etmək üçün Türkmən xalqının Milli Lideri, Türkmənistan Xalq Məsləhətinin sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədov Kazana səfər edib.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, həmçinin Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla telefon danışığı aparıb.
Söhbət zamanı tərəflər Rusiya-Türkmənistan strateji tərəfdaşlığının daha da möhkəmləndirilməsi ilə bağlı aktual məsələləri müzakirə ediblər. Xüsusi diqqət ticarət-iqtisadi, mədəni-humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına yönəldilib.
Türkmənistanın sədrliyi ilə oktyabr ayında keçirilməsi nəzərdə tutulan MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclasının əhəmiyyəti ayrıca vurğulanıb.
2026-cı il aprelin 21-də Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov Regional Ekoloji Sammitdə və Aral dənizinin Xilasetmə Beynəlxalq Fondunun təsisçi dövlətlərinin başçılarının Şurasının növbəti iclasında iştirak etmək məqsədilə Qazaxıstan Respublikasına işgüzar səfərə yola düşüb.
Regional Ekoloji Sammitdə çıxışı zamanı o, ekoloji təhdidlərin və iqlim dəyişikliklərinin ciddiliyini diqqətə çatdıraraq, onların həyatın bütün sahələrinə mənfi təsir göstərdiyini qeyd edib.
Türkmənistan sammitdə Mərkəzi Asiya ölkələri üçün regional iqlim texnologiyaları mərkəzinin, eləcə də səhralaşma ilə mübarizə üzrə regional mərkəzin yaradılması təşəbbüslərini irəli sürüb.
"Biz iqlim dəyişikliklərinin mənfi nəticələrinin yumşaldılması və ona uyğunlaşma istiqamətində praktiki tədbirlərin görülməsinin zəruriliyini vurğulayırıq. İqtisadiyyatın bütün sektorlarında "yaşıl" inkişaf prinsiplərinin təşviqi də son dərəcə vacibdir. Ekoloji dayanıqlı inkişaf və müasir ekoloji standartların tətbiqi məsələləri üzrə regional dialoqun intensivləşdirilməsi zəruridir", – deyə Sərdar Berdiməhəmmədov vurğulayıb.
O, həmçinin bir sıra konkret tədbirləri açıqlayıb:
Birincisi, su məsələləri üzrə əsas konvensiyalara və digər beynəlxalq sənədlərə ciddi şəkildə əməl olunmalıdır.
İkincisi, transsərhəd çaylar boyunca yerləşən bütün dövlətlərin maraqları bərabər şəkildə nəzərə alınmalıdır.
Üçüncüsü, bu prosesə beynəlxalq təşkilatların, ilk növbədə isə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının geniş şəkildə cəlb olunması təmin edilməlidir.
Bu baxımdan Türkmənistan BMT-nin himayəsi altında Mərkəzi Asiyada su ehtiyatlarından istifadə üzrə regional şuranın yaradılması təşəbbüsünü irəli sürüb. Bu şura su sektorunda səylərin əlaqələndirilməsini təmin edən effektiv struktur rolunu oynaya bilər. Eyni zamanda ölkəmiz Xəzər regionunun dövləti kimi Xəzər dənizi ilə bağlı bütün ekoloji məsələlərdə fəal iştirak edir.
"Biz Birləşmiş Millətlər Təşkilatında Xəzər Ekoloji Təşəbbüsünü təqdim etmiş, onun həyata keçirilməsi konsepsiyasını hazırlamış və sənədi bütün Xəzəryanı dövlətlərə göndərmişik.
Bundan əlavə, ötən ilin avqust ayında Türkmənistan BMT-nin Dənizə çıxışı olmayan inkişaf etməkdə olan ölkələr üzrə Üçüncü Konfransı çərçivəsində Xəzər dənizinin ekoloji məsələləri üzrə Xəzəryanı dövlətlərin vitse-premyerləri səviyyəsində görüş təşkil edib.
Bu təcrübəni davam etdirərək, cari ilin oktyabr ayının əvvəlində daha bir sammit keçirəcəyik. Ümid edirik ki, onun nəticəsində Xəzəryanı dövlətlərin ekoloji rifahının təmin edilməsi, Xəzər dənizinin və onun unikal təbiətinin qorunması sahəsində əməkdaşlığın yeni mərhələsinə qədəm qoyacağıq.
Aral dənizinin xilas edilməsi məsələsi də mühüm olaraq qalır. Bu gün Aral dənizinin Xilasetmə Beynəlxalq Fondunun təsisçi dövlətlərinin başçılarının Şurasının iclası keçiriləcək. Əminəm ki, Aral dənizinin xilas edilməsinə yönəlmiş birgə fəaliyyətlə bağlı zəruri qərarlar qəbul olunacaq", – deyə Türkmənistan Prezidenti bildirib.
Beləliklə, BMT-dəki böhran, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat gündəliyi Xəzəryanı dövlətlərin – Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin və Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun müvafiq olaraq Mərkəzi Asiya və Şimal-Şərqi Asiya ölkələrinə səfərləri zamanı əsas mövzulara çevrilib.
Mövcud çətinliklərə baxmayaraq, diqqət mərkəzində iqlim dəyişiklikləri, Xəzər və Aral dənizlərinin su hövzələrinin ekoloji vəziyyəti ilə bağlı məsələlər qalır. Tərəflər bu su hövzələrinin dayazlaşmasının qarşısının alınmasına yönəlmiş təşəbbüslər irəli sürməkdə davam edirlər.
Hindistanla Atlantik okeanı arasında yerləşən strateji hövzənin mərkəzində qərarlaşan Xəzəryanı ölkələr əməkdaşlıq və mehriban qonşuluq siyasətini getdikcə daha aydın şəkildə önə çıxarırlar. Bu siyasətin mərkəzində isə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat əlaqələrinin qarşılıqlı tamamlayıcılığı və regionun iqtisadi bütövlüyü dayanır.