İnvestisiya reytinqi Azərbaycanın Prezidenti, «Caspian European Club”ın sədri İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkənin regionlarında həyata keçirilən iqtisadi islahatların və sosial siyasətin nəticələrini əks etdirib.
Bu il reytinqdə Azərbaycanın 11 iqtisadi rayonu qiymətləndirilib: Abşeron, Gəncə-Qazax, Şəki-Zaqatala, Lənkəran, Quba-Xaçmaz, Aran, Yuxarı Qarabağ, Kəlbəcər-Laçın, Dağlıq Şirvan və Naxçıvan iqtisadi rayonları.
Regionlar altı qrupa bölünmüş 18 parametr üzrə sıralanıb. Bu qruplara sosial-demoqrafik xüsusiyyətlər, sosial-iqtisadi vəziyyət, biznes mühiti, infrastruktur, yaşayış üçün əlverişlilik və kənd təsərrüfatı daxildir.
Ötən il ümumi göstəricilər üzrə ən yüksək nəticə göstərərək reytinqə Gəncə-Qazax iqtisadi rayonu liderlik edib. Bu il isə reytinqin lideri Naxçıvan olub.
Diqqətəlayiq məqam ondan ibarətdir ki, ötən il kənd təsərrüfatı üzrə bütün göstəricilərdə böyük üstünlüklə birinci yeri tutan Aran iqtisadi rayonu bu il də həmin sektorda üstün mövqeyini, eləcə də reytinqdəki ümumi yerini qoruyub saxlayıb.
2017-ci ilin ilk üç rübündə ölkə regionlarının iqtisadi inkişaf nəticələrini ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisə etdikdə, əsas fərqləndirici xüsusiyyət regionların sosial-iqtisadi inkişafındakı qeyri-bərabərlik olub. Reytinqin əsas göstəriciləri də bunu təsdiqləyir.
Belə ki, adambaşına düşən ÜDM-in həcmi paytaxt Bakıda reytinqin lideri Naxçıvanla müqayisədə təxminən 3 dəfə, Gəncə-Qazax regionu ilə müqayisədə 9 dəfə, sonuncu yerdə qərarlaşan Yuxarı Qarabağ regionu ilə müqayisədə isə 20 dəfə çox olub.
Bununla yanaşı, Naxçıvanın əhalisi Bakıdan 4 dəfə, Gəncə-Qazax regionundan isə 3 dəfə azdır. Yuxarı Qarabağ regionunda isə əhali sayı reytinq lideri Naxçıvanla müqayisədə 1,5 dəfə çoxdur.
Bu reytinqin fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri də oxucuların müraciətlərini nəzərə alaraq Bakı göstəricilərinin müqayisə üçün əlavə edilməsidir. Paytaxtın göstəriciləri Azərbaycanın digər regionlarının inkişaf səviyyəsini qiymətləndirmək üçün nisbi meyar və indikator rolunu oynayır. Bununla belə, Bakının üstün mövqeyi səbəbindən paytaxt yekun reytinqdə iştirak etməyib.
Məsələn, adambaşına düşən orta təhsil müəssisələrinin sayına görə Bakı sonuncu yerdə qərarlaşsa da, digər regionlarla müqayisədə ali təhsil müəssisələrinin sayının çoxluğu paytaxtın "Sosial-demoqrafik profil" göstəricisi üzrə birinci yeri tutmasını şərtləndirib. Diqqətəlayiqdir ki, Bakıdan sonra reytinqdə gələn regionda cəmi 3 ali təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərdiyi halda, paytaxtda bu rəqəm 41-dir. Eyni zamanda, ikinci yerdə qərarlaşan Naxçıvanda adambaşına düşən orta təhsil müəssisələrinin sayı Bakının göstəricisindən cəmi iki dəfə azdır.
"Biznes mühiti" adlı ikinci meyar üzrə reytinqin hesablanmasında ötən ildən fərqli olaraq investisiyaların ümumi həcmi deyil, adambaşına düşən birbaşa investisiyaların həcmi əsas götürülüb. Buna görə də regionlar üzrə göstəricilər ötən ilin nəticələri ilə müqayisədə cüzi fərqlənə bilər.
Bu göstərici üzrə ötən ilin müvafiq nəticələri ilə müqayisədə əsas fərq ölkə regionlarında biznes müəssisələrinin sayının orta hesabla 20 faiz artması olub. Bakıda isə bu göstərici 30 faiz təşkil edib.
Bununla belə, paradoksal hal müşahidə olunub: ötən illə müqayisədə ölkə üzrə adambaşına düşən birbaşa investisiyaların həcmi regiondan asılı olaraq 15–30 faiz azalıb. Bakıda isə investisiyalar cəmi 2 faiz azalıb.
Yeganə istisna Lənkəran olub. Burada investisiyaların 30 faiz artdığı qeydə alınıb.
Yuxarı Qarabağ regionunda biznes obyektlərinin sayı 300 faiz artsa da, ötən ilin reytinqi ilə müqayisədə investisiya göstəriciləri 200 faiz azalıb. Bu vəziyyət regionun ümumi reytinqinə mənfi təsir göstərib. Diqqətəlayiq məqam ondan ibarətdir ki, cari il ərzində regionlarda açılan müəssisələrin sayı nə qədər çox olubsa, investisiya həcmlərinin azalmasını göstərən indikator da bir o qədər yüksək qeydə alınıb.
Bu baxımdan yeganə istisna Naxçıvan olub. Burada biznes strukturlarının sayının 25 faiz azalmasına baxmayaraq, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə regiona investisiyaların həcmi 20 faiz artıb.
Üçüncü meyar — "Sosial-iqtisadi vəziyyət" üzrə hesablamalarda adambaşına düşən ÜDM-in həcmi əsas götürülüb. Diqqətəlayiqdir ki, Bakıdan sonra ikinci yerdə qərarlaşan Naxçıvanda bu göstərici paytaxtla müqayisədə 3 dəfə az olub (229).
Bakıda özəl bank filiallarının sayı isə Naxçıvanla müqayisədə 17,6 dəfə çoxdur. Naxçıvanda bu göstərici 13 təşkil edir.
Reytinqin sonuncu pilləsində qərarlaşan Yuxarı Qarabağ regionunun əhalisi Naxçıvanın əhalisindən 30 faiz çox olsa da, burada cəmi 3 özəl bank fəaliyyət göstərir. Bu isə Naxçıvanla müqayisədə 8,6 dəfə azdır.
